آیا زن بعد از بخشیدن مهریه می تواند آن را مطالبه کند؟

آیا زن بعد از بخشیدن مهریه میتواند آن را مطالبه کند؟
بخشیدن مهریه یکی از موضوعات مهم در اختلافات خانوادگی است که گاهی پس از مدتی باعث پشیمانی زوجه و ایجاد اختلاف میان زوجین میشود. ممکن است زنی در شرایط خاص، برای حفظ زندگی مشترک، رسیدن به توافق در طلاق یا حل اختلافات خانوادگی، تمام یا بخشی از مهریه خود را به همسرش ببخشد؛ اما پس از گذشت مدتی از تصمیم خود منصرف شود و بخواهد دوباره مهریهاش را مطالبه کند. در چنین شرایطی این سؤال مطرح میشود که آیا زن بعد از بخشیدن مهریه میتواند از تصمیم خود برگردد و دوباره آن را از شوهر مطالبه کند؟
پاسخ این سؤال به نوع بخشش مهریه، شرایط توافق میان زوجین و سندی که برای این موضوع تنظیم شده است بستگی دارد. در قانون ایران، میان ابراء مهریه، هبه مهریه و بذل مهریه در طلاق خلع تفاوت وجود دارد و هرکدام آثار حقوقی متفاوتی ایجاد میکنند. بنابراین، نمیتوان برای تمام موارد بخشیدن مهریه یک حکم یکسان در نظر گرفت.
آیا بخشیدن مهریه باعث از بین رفتن حق مطالبه آن میشود؟
مطابق قانون مدنی، مهریه از حقوق مالی زن محسوب میشود و زوجه پس از جاری شدن عقد نکاح مالک آن خواهد شد. بنابراین، زن میتواند در هر زمان درباره دریافت، انتقال یا بخشیدن تمام یا بخشی از مهریه خود تصمیم بگیرد. اگر زن با اراده و رضایت کامل مهریهاش را به شوهر ببخشد و این اقدام از نظر قانونی معتبر باشد، ممکن است تعهد مالی مرد نسبت به پرداخت آن از بین برود.
با این حال، صرف استفاده از عبارت بخشیدن مهریه به این معنا نیست که در تمام شرایط امکان مطالبه مجدد وجود ندارد. برای مشخص شدن وضعیت حقوقی، باید بررسی شود که بخشش مهریه در قالب چه عمل حقوقی انجام شده است.
برای مثال، اگر زن در دفترخانه اسناد رسمی حاضر شود و با تنظیم سند معتبر، شوهر را از پرداخت مهریه بری کند، شرایط با زمانی که مهریه را به عنوان یک مال مشخص به همسرش هبه میکند متفاوت خواهد بود. همچنین اگر بخشش مهریه در مقابل طلاق خلع انجام شده باشد، مقررات خاصی درباره امکان رجوع زن وجود دارد.
تفاوت ابراء، هبه و بذل مهریه در قانون چیست؟
برای پاسخ دقیق به این پرسش که آیا زن بعد از بخشیدن مهریه میتواند آن را مطالبه کند، ابتدا باید با سه مفهوم حقوقی مهم آشنا شویم.
۱. ابراء مهریه
ابراء به معنای صرفنظر کردن طلبکار از طلب خود و آزاد کردن بدهکار از تعهد پرداخت است. در این حالت، زن که طلبکار مهریه محسوب میشود، شوهر را از پرداخت آن بری میکند.

بر اساس ماده ۲۸۹ قانون مدنی، ابراء عبارت است از صرفنظر کردن داین از حق خود به اختیار. از آنجا که با ابراء معتبر، دین از بین میرود، زن اصولاً نمیتواند بعداً از تصمیم خود منصرف شود و همان مهریه را دوباره مطالبه کند.
۲. هبه مهریه
هبه به معنای بخشیدن مال به شخص دیگر است. اگر مهریه قبلاً به زن پرداخت شده باشد و او بخواهد همان مال مشخص، مانند سکه یا طلا، را به شوهرش ببخشد، ممکن است موضوع در قالب عقد هبه بررسی شود.
مطابق ماده ۸۰۳ قانون مدنی، در برخی شرایط امکان رجوع از هبه وجود دارد؛ البته این حق مطلق نیست. باقی بودن عین مال، خارج نشدن آن از مالکیت دریافتکننده و تغییر نکردن آن از جمله شرایط مهم برای بررسی امکان رجوع هستند. همچنین قانون مواردی را پیشبینی کرده که رجوع از هبه در آنها امکانپذیر نیست.
۳. بذل مهریه
بذل مهریه معمولاً زمانی مطرح میشود که زن برای دریافت طلاق، تمام یا بخشی از مهریه خود را به شوهر میبخشد. این موضوع بهویژه در طلاق خلع اهمیت دارد.
در طلاق خلع، زن به دلیل کراهتی که از شوهر دارد، مالی را به او میبخشد تا در مقابل آن طلاق بگیرد. این مال میتواند تمام مهریه، بخشی از آن یا حتی مال دیگری باشد. شرایط رجوع از بذل در این نوع طلاق با ابراء معمولی متفاوت است.
در چه شرایطی زن میتواند بعد از بخشیدن مهریه دوباره آن را مطالبه کند؟
یکی از مهمترین استثناهای قانونی مربوط به بخشیدن مهریه، طلاق خلع است. بر اساس ماده ۱۱۴۵ قانون مدنی، طلاق خلع از انواع طلاق بائن محسوب میشود؛ اما اگر زن در مدت عده به مالی که در مقابل طلاق بخشیده است رجوع کند، شرایط حقوقی طلاق تغییر میکند.
بنابراین، اگر زوجه در قالب طلاق خلع مهریه خود را بذل کرده باشد، میتواند با رعایت شرایط قانونی و در مدت عده، به مابذل رجوع کند. در این وضعیت، طلاق خلع از حالت بائن خارج شده و به طلاق رجعی تبدیل میشود و شوهر نیز در صورت وجود شرایط قانونی، حق رجوع خواهد داشت.
البته باید توجه داشت که این امکان به هر نوع بخشیدن مهریه مربوط نمیشود و نمیتوان آن را به ابراء یا بخشش عادی مهریه تعمیم داد.
از طرف دیگر، اگر زن مهریه پرداختنشده خود را به شوهر ببخشد، موضوع معمولاً در قالب هبه طلب یا ابراء بررسی میشود. مطابق ماده ۸۰۶ قانون مدنی، هرگاه طلبکار طلب خود را به بدهکار ببخشد، حق رجوع ندارد. در نتیجه، اگر بخشش مهریه در این قالب انجام شده باشد، زن اصولاً نمیتواند دوباره همان طلب را مطالبه کند.
آیا زن میتواند با وجود امضای سند بخشش مهریه، از تصمیم خود برگردد؟
امضای سند بخشش مهریه یکی از دلایل مهم برای اثبات توافق و اراده زن محسوب میشود؛ اما بررسی آثار حقوقی آن به محتوای سند و شرایط تنظیم آن بستگی دارد.
برای مثال، ممکن است در یک سند رسمی، زن صراحتاً شوهر را از پرداخت مهریه ابراء کرده باشد. در چنین شرایطی، ادعای پشیمانی بهتنهایی موجب بازگشت حق مطالبه مهریه نخواهد شد.
در مقابل، اگر بخشش مهریه به تحقق شرط مشخصی مانند انجام طلاق وابسته شده باشد و آن شرط محقق نشده باشد، امکان بررسی اعتبار و آثار توافق وجود دارد. همچنین اگر زن ادعا کند سند تحت اجبار، فریب یا در شرایطی که اراده واقعی نداشته امضا شده است، میتواند با ارائه دلایل و مدارک قانونی، موضوع را از طریق دادگاه پیگیری کند.

نکته مهم این است که صرف ادعای پشیمانی، بدون وجود دلیل قانونی، برای بیاعتبار کردن سند کافی نیست. دادگاه با بررسی متن توافق، اسناد رسمی یا عادی، شرایط امضا و دلایل ارائهشده درباره امکان پذیرش ادعای زن تصمیمگیری میکند.
برای مطالبه مجدد مهریه بعد از بخشش چه اقداماتی لازم است؟
اگر زنی پس از بخشیدن مهریه قصد مطالبه دوباره آن را داشته باشد، پیش از هر اقدامی باید نوع بخشش و وضعیت حقوقی سند مربوط به آن را بررسی کند. اولین قدم، تهیه نسخه سند ابراء، هبه یا توافقنامهای است که هنگام بخشیدن مهریه تنظیم شده است.
در مرحله بعد، باید مشخص شود که آیا بخشش مهریه به صورت قطعی انجام شده یا تحقق آن به شرط خاصی وابسته بوده است. همچنین اگر موضوع مربوط به طلاق خلع باشد، تاریخ وقوع طلاق و مدت عده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا امکان رجوع به مابذل به رعایت مهلت قانونی وابسته است.
در صورتی که شرایط قانونی برای رجوع وجود داشته باشد، زن میتواند با تنظیم دادخواست مناسب و ارائه مدارک لازم، حقوق خود را پیگیری کند. البته انتخاب عنوان صحیح دعوا و ارائه مستندات معتبر نقش مهمی در نتیجه پرونده خواهد داشت.
در نهایت، اگر درباره بخشیدن مهریه، اعتبار سند یا امکان مطالبه مجدد آن اختلافی وجود دارد، مشورت با وکیل متخصص خانواده میتواند از طرح دعاوی اشتباه و صرف هزینههای غیرضروری جلوگیری کند. افرادی که به دنبال بررسی دقیق حقوق خود هستند، میتوانند برای انتخاب بهترین وکیل مهریه در کاشان یا آشنایی با خدمات حقوقی بهترین وکیل مهریه در نیشابور، از طریق منابع معتبر معرفی وکلای دادگستری اقدام کنند.



