قانون جدید حذف زندان برای مهریه
قانون جدید حذف زندان برای مهریه چیست؟
موضوع قانون جدید حذف زندان برای مهریه در سال ۱۴۰۵ به یکی از مباحث مهم حقوق خانواده تبدیل شده است. دلیل اصلی این موضوع، تصویب طرحی در مجلس شورای اسلامی برای اصلاح قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی و تغییر شیوه برخورد با بدهکاران مهریه است. برخلاف برخی مطالب منتشرشده در فضای مجازی، این تغییر به معنای حذف حق زن نسبت به مهریه یا ممنوع شدن تعیین مهریه‌های بیشتر از یک عدد مشخص نیست.
در مصوبه مجلس، موضوع اصلی تغییر ضمانت اجرای عدم پرداخت مهریه و جایگزین شدن نظارت الکترونیکی در برخی موارد به جای نگهداری در زندان است. این طرح در اول شهریور ۱۴۰۵ در مجلس تصویب شد و سپس برای بررسی به شورای نگهبان ارسال شد.
بنابراین در زمان نگارش این مقاله، باید میان «مصوبه مجلس» و «قانون لازم‌الاجرا» تفاوت قائل شد؛ زیرا تصویب در مجلس به تنهایی آخرین مرحله قانون‌گذاری نیست.
آیا زندان برای مهریه به طور کامل حذف شده است؟
عبارت حذف زندان برای مهریه ممکن است این تصور را ایجاد کند که دیگر هیچ مردی به دلیل عدم پرداخت مهریه امکان تحمل محدودیت کیفری یا قضایی ندارد، اما مفاد مصوبه چنین برداشت ساده‌ای را تأیید نمی‌کند.
در متن مصوبه جدید، در مواردی که محکوم‌علیه در مقابل دین مالی دریافت نکرده است، از جمله مهریه، اصل بر استفاده از نظارت سامانه‌های الکترونیکی به جای نگهداری در زندان قرار گرفته است. در واقع، پابند یا نظارت الکترونیکی به عنوان شیوه‌ای برای محدود کردن محکوم‌علیه مطرح شده است.
در عین حال، مصوبه برای شرایطی که فرد تحت نظارت الکترونیکی از محدوده تعیین‌شده خارج شود یا سامانه نظارتی را غیرفعال کند نیز ضمانت اجرا در نظر گرفته است. در چنین وضعیتی، امکان معرفی فرد به مرجع قضایی و اعمال نگهداری در زندان طبق شرایط پیش‌بینی‌شده وجود دارد.
بنابراین «حذف زندان برای مهریه» را باید بیشتر به معنای جایگزینی اصل حبس با نظارت الکترونیکی در چارچوب مصوبه دانست، نه حذف کامل هرگونه ضمانت اجرای سلب آزادی.
قانون جدید مهریه ۱۴ سکه چیست؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های مطرح‌شده درباره اصلاح قانون مهریه، عدد ۱۴ سکه تمام بهار آزادی است. بر اساس متن مصوبه مجلس، اگر مهریه در زمان وقوع عقد تا ۱۴ سکه تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی خواهد بود.
در مورد مهریه بیشتر از ۱۴ سکه نیز، متن مصوبه مقرر کرده است که درباره مازاد بر این میزان، ملائت و توانایی مالی زوج ملاک پرداخت باشد. بنابراین این موضوع را نباید با تعیین سقف برای اصل مهریه اشتباه گرفت.
به بیان ساده، عدد ۱۴ سکه در این مصوبه ناظر به نحوه ضمانت اجرای وصول مهریه است و به معنای آن نیست که زوجین فقط اجازه دارند ۱۴ سکه به عنوان مهریه تعیین کنند. در گزارش‌های مربوط به مصوبه مجلس نیز بر تفاوت میان «سقف مهریه» و «سقف ضمانت اجرای کیفری» تأکید شده است.
تکلیف مهریه بیشتر از ۱۴ سکه چیست؟
اگر مهریه بیشتر از ۱۴ سکه باشد، حق زوجه نسبت به اصل مهریه به خودی خود از بین نمی‌رود. مسئله اصلی این است که برای مازاد بر ۱۴ سکه، توانایی مالی زوج ملاک پرداخت قرار گرفته است.
برای مثال، اگر مهریه زنی ۱۰۰ سکه باشد، نمی‌توان صرفاً از روی تعداد سکه‌ها نتیجه گرفت که زن فقط مالک ۱۴ سکه است. اصل تعهد مربوط به مهریه همچنان موضوع مطالبه قرار می‌گیرد، اما نحوه اجرای آن نسبت به بخش مازاد، مطابق شرایط مالی زوج بررسی می‌شود.
مصوبه همچنین پیش‌بینی کرده است که در صورت تغییر شرایط مالی زوج، احراز ملائت او نسبت به مازاد بر نصاب مقرر، بنا به درخواست زوجه امکان بررسی مجدد داشته باشد.
بنابراین در پرونده‌های مهریه، توانایی مالی زوج، دارایی‌ها، درآمد و وضعیت اقتصادی او می‌تواند نقش مهمی در نحوه اجرای محکومیت داشته باشد.
پابند الکترونیکی برای مهریه چگونه است؟
یکی از مهم‌ترین تغییرات مورد توجه در قانون جدید حذف زندان برای مهریه، استفاده از سامانه‌های نظارت الکترونیکی است. بر اساس متن مصوبه، حبس در این قانون می‌تواند شامل نگهداری شخص در زندان یا محدود کردن او از طریق نظارت سامانه‌های الکترونیکی باشد.
هدف این سازوکار آن است که محکوم مالی، در چارچوب محدوده مراقبتی تعیین‌شده، امکان ادامه زندگی و فعالیت اجتماعی و شغلی داشته باشد و در عین حال تحت نظارت قضایی قرار گیرد.
با این حال، استفاده از پابند به معنای از بین رفتن بدهی مهریه نیست. زوج همچنان نسبت به پرداخت محکوم‌به مسئولیت دارد و پابند صرفاً مربوط به شیوه اجرای ضمانت قانونی است.
همچنین در صورت تخلف از شرایط نظارت الکترونیکی، مانند خروج غیرمجاز از محدوده مراقبتی یا غیرفعال کردن سامانه، مطابق متن مصوبه امکان اعمال ضمانت اجراهای شدیدتر وجود دارد.
آیا قانون جدید شامل پرونده‌های قدیمی مهریه هم می‌شود؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره اصلاحات جدید، وضعیت پرونده‌هایی است که پیش از لازم‌الاجرا شدن قانون تشکیل شده‌اند. متن مصوبه مجلس درباره برخی موارد، از جمله پرونده‌هایی که پیش از لازم‌الاجرا شدن قانون به اجرا گذاشته شده‌اند و میزان مشخصی از مهریه پرداخت شده است، احکام خاصی پیش‌بینی کرده است.
با این حال، برای تعیین دقیق وضعیت هر پرونده باید تاریخ عقد، زمان طرح و اجرای محکومیت، میزان پرداخت‌شده، وضعیت مالی زوج و زمان لازم‌الاجرا شدن قانون بررسی شود.
از سوی دیگر، در شهریور ۱۴۰۵ طرح اصلاح قانون در مجمع مشورتی حقوقی شورای نگهبان نیز بررسی شده است. بنابراین تا زمان مشخص شدن مراحل نهایی تصویب و ابلاغ، نمی‌توان تمام احکام مصوبه مجلس را بدون قید «مصوبه» به عنوان قانون نهایی و لازم‌الاجرا معرفی کرد.
آیا حذف زندان مهریه به معنای از بین رفتن حق زن است؟
خیر؛ میان حق دریافت مهریه و ضمانت اجرای عدم پرداخت مهریه تفاوت وجود دارد. تغییر شیوه اجرای محکومیت مالی به معنای حذف اصل دین یا از بین رفتن مالکیت زن نسبت به مهریه نیست.
زن همچنان می‌تواند مطابق مقررات مربوط، برای مطالبه مهریه اقدام کند و در صورت صدور حکم، موضوع پرداخت و اجرای آن بر اساس قوانین و مقررات مربوط بررسی خواهد شد. آنچه در اصلاحات جدید مورد توجه قرار گرفته، بیشتر نحوه برخورد با محکوم مالی و جایگزینی نظارت الکترونیکی به جای زندان در شرایط مقرر است.
در نتیجه، افرادی که درباره قانون جدید حذف زندان برای مهریه سؤال دارند، باید وضعیت پرونده خود را بر اساس تاریخ عقد، میزان مهریه، پرداخت‌های انجام‌شده، وضعیت مالی زوج و مرحله رسیدگی بررسی کنند. با توجه به تغییرات حقوقی این حوزه، دریافت مشاوره تخصصی از بهترین وکیل حقوقی در قزوین یا بهترین وکیل حقوقی در شهرکرد می‌تواند برای بررسی دقیق شرایط پرونده، نحوه مطالبه مهریه و آثار مقررات جدید بر محکومیت مالی زوج مفید باشد.
